Fair use in het auteursrecht: hoe zit dat in Nederland?

  • Insight

7 oktober 2020

Picture Sander Verbeek

Sander Verbeek

In de VS maakt ‘fair use’ het mogelijk om auteursrechtelijk beschermd materiaal onder bepaalde voorwaarden zonder toestemming te gebruiken. Maar hoe werkt dat in Nederland? Een vergelijking tussen de Amerikaanse en de Europese regels.

In de Verenigde Staten geldt het concept van ‘fair use’, dat onder bepaalde voorwaarden het gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal toestaat zonder toestemming. Maar hoe zou een zaak zoals die van Nicki Minaj en Tracy Chapman, waarin een sample van een nummer werd gebruikt, in Nederland worden beoordeeld? Dit artikel vergelijkt de Amerikaanse en Nederlandse aanpak en werpt een blik op relevante jurisprudentie.

Fair use in de VS

Nicki Minaj gebruikte in 2018 een sample van een nummer van Tracy Chapman voor haar eigen compositie. Chapman gaf geen toestemming voor het gebruik, waarop Minaj besloot het nummer niet uit te brengen. Toch lekte het uit, waarna Chapman haar voor de rechter daagde wegens auteursrechtinbreuk.

De Amerikaanse rechter stelde Minaj onlangs in het gelijk, met een beroep op ‘fair use’. Volgens de rechter zou een verbod op het gebruik van kleine muziekfragmenten de creativiteit onder druk zetten. Fair use is een Amerikaanse uitzondering binnen het auteursrecht, waarbij rechters toetsen aan vier factoren:

  1. Het doel en de aard van het gebruik (commercieel of non-profit).
  2. De aard van het auteursrechtelijk beschermde werk.
  3. De hoeveelheid en verhouding van het gebruikte fragment.
  4. Het effect op de marktwaarde van het oorspronkelijke werk.

Deze factoren worden in samenhang beoordeeld, wat in de praktijk vaak tot complexe discussies leidt.

Hoe zit dat in Nederland?

Het Nederlandse auteursrecht kent geen ‘fair use’. Europese regels beperken de uitzonderingen die in de auteurswet kunnen worden opgenomen. In Nederland zou Minaj een beroep moeten doen op specifieke wettelijke uitzonderingen, zoals het citaatrecht, parodie of de persexceptie. Bij muziekstukken biedt dat echter weinig ruimte.

In de langlopende zaak tussen Kraftwerk en Pelham oordeelde het Hof van Justitie in 2019 dat voor elk gebruik van een auteursrechtelijk beschermd fragment toestemming nodig is, ongeacht de lengte van de sample. Een uitzondering geldt alleen wanneer de sample zodanig wordt bewerkt dat er sprake is van een nieuw werk met een eigen intellectuele schepping.

Lessen uit de Kraftwerk-zaak

In de zaak tussen Kraftwerk en Pelham gebruikte Pelham een sample van twee seconden uit een nummer van Kraftwerk. Het Hof bepaalde dat zelfs zulke korte fragmenten toestemming vereisen, tenzij het fragment zodanig is aangepast dat er een nieuw werk ontstaat. 

Voor Nicki Minaj betekent dit dat zij in Nederland mogelijk niet beschermd zou worden tegen claims, zelfs niet als haar nummer slechts was uitgelekt.

Conclusie

Hoewel ‘fair use’ in de VS een sterke verdediging kan bieden, werkt het Nederlandse auteursrecht heel anders. Hier is toestemming noodzakelijk, tenzij een sample wordt omgevormd tot een geheel nieuw werk. De Kraftwerk-zaak benadrukt hoe streng deze regels zijn, en hoe beperkt de ruimte is voor het gebruik van fragmenten zonder toestemming. 

Voor creatieven in Nederland is dit een belangrijke les: wees uiterst zorgvuldig met auteursrechtelijk beschermd materiaal.

Recent verschenen

Freeriders tegen de lamp: terechte schadevergoeding voor Dassault

De Rechtbank Noord-Holland kende Dassault Systèmes een schadevergoeding toe op basis van misgelopen licentie-inkomsten. Hooks Creative en Soopl gebruikten SolidWorks zonder licentie en maakten zo inbreuk op het auteursrecht.

Insight

Nieuw: snellere en effectievere geschilbeslechting voor aandeelhouders

De Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure (Wagevoe) maakt het makkelijker om aandeelhoudersgeschillen snel en doeltreffend te beslechten.

Nieuws

Geoblocking en auteursrecht: hoe ver reikt de bescherming?

De Hoge Raad vraagt het Hof van Justitie van de EU om duidelijkheid over de juridische status van geoblocking en VPN’s bij auteursrechtelijk beschermde werken. Wat betekent dit voor online publicaties?

Insight

Deel dit artikel

White sneakers with yellow pants on tiled floor

Wilt u een afspraak maken?

Voor een afspraak met een van onze advocaten, voor advies of oriëntatie, ontvangen wij u graag op ons kantoor in Ouderkerk aan de Amstel of we komen naar u toe.

  • Topspelers in de markt
  • Altijd hoge kwaliteit
  • Deskundig en discreet

No spam, ever.